Ein Taith gyda DARPL: Adeiladu Cymuned Ysgol Gynhwysol a Gwrth-hiliol

Dros y flwyddyn ddiwethaf, mae ein hysgol wedi cychwyn ar daith hynod drawsnewidiol trwy ein gwaith gyda DARPL (Dysgu Proffesiynol Amrywiaeth a Gwrth-Hiliol). Mae’r profiad hwn nid yn unig wedi llywio’r ffordd rydym yn mynd i’r afael â chynhwysiant ac amrywiaeth yn ein cymuned, ond mae hefyd wedi sbarduno twf personol, myfyrio a gweithredu ymhlith staff, disgyblion a rhieni.

Myfyrdod Personol

Rydw i wastad wedi cydnabod pwysigrwydd creu amgylchedd cynhwysol, ond rydw i wedi dod i ddeall nad yw cydnabyddiaeth yn unig yn ddigon. Yr hyn sy’n bwysig yw gweithredoedd ystyrlon a bwriadol. Yn bersonol, mae’r daith hon gyda DARPL wedi bod yn agoriad llygad go iawn. Mae wedi dyfnhau fy nealltwriaeth o sut olwg sydd ar gynhwysiant go iawn a sut mae’n teimlo: nid amrywiaeth arwynebol yn unig, ond diwylliant lle mae pob unigolyn yn cael ei gydnabod, ei barchu a’i werthfawrogi mewn gwirionedd. Mae wedi fy helpu i weld cynhwysiant nid yn unig fel nod, ond fel arfer dyddiol, bwriadol. Nid yw meithrin y math hwn o amgylchedd yn ddewisol, mae’n hanfodol, ac mae’n galw am fyfyrio, dysgu a gweithredu parhaus.

Rydw i wedi datblygu dealltwriaeth llawer ehangach a dyfnach o amrywiaeth, y tu hwnt i wahaniaethau gweladwy, ac wedi dod yn fwy ymwybodol o ragfarn ymhlyg: y meddyliau, y rhagdybiaethau a’r ystrydebau diarwybod sydd gan bob un ohonom. Rydw i wedi myfyrio ar sut y gall y rhagfarnau hyn ddylanwadu ar ein gweithredoedd a’n penderfyniadau, yn enwedig ym maes addysg. Rydw i wedi herio fy hun i symud y tu hwnt i fwriadau da i weithredoedd gwrth-hiliol go iawn sydd, gobeithio, yn creu newid parhaol a gweladwy yng nghymuned ein hysgol.

Ymrwymiad Ysgol Gyfan

Ym mis Medi, fe wnaethom gymryd rhan mewn Hyfforddiant Clwstwr DARPL ochr yn ochr â phum ysgol arall yn ein clwstwr, gan uno staff o bob lleoliad i ymrwymo ar y cyd i arferion gwrth-hiliol a chynhwysol sy’n ymatebol yn ddiwylliannol. Canolbwyntiodd yr hyfforddiant hwn ar ddyfnhau ein dealltwriaeth o hiliaeth strwythurol, cydnabod a herio rhagfarn, ac ymgorffori amrywiaeth a thegwch ym mhob agwedd ar fywyd yn yr ysgol gan gynnwys y cwricwlwm, arweinyddiaeth a rhyngweithiadau dyddiol. Roedd yn gam pwysig ar ein taith gyffredin i greu amgylchedd ysgol lle mae pob disgybl, teulu ac aelod o staff yn teimlo eu bod yn cael eu parchu, eu cynrychioli a’u grymuso.

Dros y flwyddyn ddiwethaf, rydw i wedi cymryd rhan yng Nghyfres Arweinyddiaeth Uwch DARPL – un o brofiadau proffesiynol mwyaf dylanwadol a thrawsnewidiol fy ngyrfa. Mae wir wedi agor fy llygaid i ddyfnder ac ehangder yr hyn y mae’n ei olygu i arwain drwy roi tegwch a chynhwysiant wrth wraidd popeth a wnawn. Rydw i wedi ennill dealltwriaeth lawer dyfnach o wrth-hiliaeth a phwysigrwydd arweinyddiaeth ddewr sy’n seiliedig ar werthoedd. Rydw i wedi dysgu cymaint, nid yn unig am egwyddorion ymarfer cynhwysol ond hefyd amdanaf fi fy hun fel arweinydd, ac rwy’n teimlo’n fwy parod i ysgogi newid ystyrlon a pharhaol yng nghymuned ein hysgol.

Mae Mrs Mullane, Cynorthwyydd Addysgu Lefel Uwch, hefyd wedi cryfhau ein cysylltiadau â’r gymuned ehangach, gan weithio’n agos gydag Oasis i gefnogi ein teuluoedd ac ymestyn ein hethos cynhwysol y tu hwnt i gatiau’r ysgol.

Ymgorffori Cynhwysiant ym Mywyd Ysgol

Rydym wedi cymryd camau ymarferol i ymgorffori cynhwysiant ar draws amgylchedd ein hysgol:

  • Cynnal archwiliad o’n hadnoddau, llyfrau ac arddangosfeydd i sicrhau eu bod yn dathlu ac yn adlewyrchu amrywiaeth.
  • Cynnal cyfarfodydd rheolwyr a chyfarfodydd staff sy’n canolbwyntio ar ddeall cefndiroedd a phrofiadau ein disgyblion.
  • Codi ymwybyddiaeth staff ynghylch pwysigrwydd adrodd am ddigwyddiadau hiliol fel pryderon diogelu, gan sicrhau prosesau cyflym a chadarn.
  • Ymgynghori â Chynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol i lywio ein strategaeth hirdymor.
  • Ymgorffori cynhwysiant ac amrywiaeth yn ein cwricwlwm (proses barhaus yw hon), gan sicrhau nad ategiad yw hyn ond rhan naturiol ac integredig o’n haddysgu. Mae staff wedi mynychu gweithdai cwricwlwm DAN (Rhwydwaith Eiriolaeth DARPL) i ehangu ein gwybodaeth am awduron, artistiaid a safbwyntiau amrywiol, ac i sicrhau ein bod yn defnyddio llenyddiaeth ac adnoddau cynhwysol a phriodol yn yr ystafell ddosbarth. 
  • Creu ‘Criw Cynhwysiant’, grŵp dan arweiniad disgyblion sy’n hybu cynhwysiant ac sy’n gwneud yn siŵr nad oes unrhyw blentyn yn teimlo ei fod wedi’i adael allan. Mae’r criw wedi bod yn wirioneddol ragorol ac wedi bod yn un o fy uchafbwyntiau personol eleni. Mae eu hangerdd, eu hymroddiad a’u creadigrwydd wedi cael effaith go iawn a pharhaol ar gymuned ein hysgol.
  • Eleni, mae’r Criw Cynhwysiant wedi cymryd yr awenau ar ystod o fentrau ysbrydoledig. Fe wnaethant drefnu wythnos lle roedd pob dosbarth yn archwilio ac yn dathlu’r gwledydd a’r diwylliannau a oedd wedi’u cynrychioli yn eu hystafell ddosbarth, wedi’u dewis gan y disgyblion eu hunain. Fe wnaethant hefyd arwain yn ystod ‘Wythnos Ffoaduriaid’, gan godi ymwybyddiaeth a hybu empathi trwy wasanaethau a dysgu yn yr ystafell ddosbarth.
  • Aethant ati i ymchwilio a chreu calendr o ddathliadau crefyddol, gan sicrhau bod ein hysgol yn cydnabod ac yn parchu ystod eang o grefyddau drwy gydol y flwyddyn. Mae ieithoedd yn cael eu dathlu ar draws yr ysgol, gydag arwyddion croeso mewn amrywiaeth o ieithoedd a chyfarchion dyddiol mewn dros 15 o ieithoedd gwahanol diolch i’w menter.
  • Estynnodd eu harweinyddiaeth y tu hwnt i’r ystafell ddosbarth: fe wnaethant gyflwyno eu gwaith a’i effaith i rieni, cyd-ysgrifennu ein Polisi Gwrth-Hiliaeth mewn cydweithrediad â staff, llywodraethwyr a theuluoedd, ac maent wedi gweithio’n agos gyda chanolfan ‘Oasis’ i feithrin cysylltiadau cymunedol. Wrth edrych ymlaen, mae’r plant eisoes wedi cynllunio digwyddiad codi arian ‘Danceathon’ y flwyddyn nesaf i godi arian ar gyfer Oasis, wedi’i arwain yn llwyr gan eu syniadau a’u cymhelliant eu hunain. Da iawn Criw Cynhwysiant!
  • Uchafbwynt y flwyddyn oedd ein hymweliad gan Estyn, lle cafodd ymdrechion anhygoel y Criw Cynhwysiant eu cydnabod a’u canmol yn ystod yr arolwg. Safodd eu gwaith allan fel enghraifft ddisglair o arweinyddiaeth disgyblion a chynhwysiant ystyrlon – moment balch a haeddiannol.

Dull Cymunedol

Rydym wedi cynnwys pob rhan o gymuned ein hysgol yn y gwaith hwn. Mae ein pwyllgor rhieni, sy’n cynnwys cynrychiolwyr o’r llywodraethwyr, wedi chwarae rhan allweddol wrth lunio ein polisi gwrth-hiliaeth. Gyda’n gilydd, fe wnaethom gynnal trafodaethau ystyrlon gyda phlant ynglŷn â beth mae cynhwysiant yn ei olygu iddyn nhw, datblygu holiadur i rieni, a gwneud lle i bob llais gael ei glywed a’i werthfawrogi.

Mae mewnbwn disgyblion wedi bod yr un mor bwysig. Trwy eu holiadur eu hunain, rydym wedi cael mewnwelediadau sy’n sicrhau bod ein gweithredoedd wir yn adlewyrchu profiadau bywyd y plant rydym yn eu gwasanaethu. Mae creu ein polisi wedi bod yn ymdrech gydweithredol go iawn, wedi’i ddatblygu gan staff, rhieni, llywodraethwyr a disgyblion, gan ei wneud yn gynrychioliadol o’n gweledigaeth gyffredin.

Y Ffordd Ymlaen

Os ydym wedi dysgu un peth trwy’r daith hon, yna hwnnw yw nad cyrchfan yw gwaith amrywiaeth a gwrth-hiliaeth, ond proses barhaus. Mae’n gofyn am hunan-fyfyrio, dysgu ac atebolrwydd cyson. Rydym wedi ymrwymo i ddwyn ein hunain, a’n gilydd, i gyfrif am y cynnydd a’r gwelliant a wnawn.

Mae cynrychiolaeth yn bwysig. Mae lleisiau amrywiol yn bwysig. Mae pob cam a gymerwn yn dod â ni’n agosach at fod yn ysgol lle mae gwahaniaethau nid yn unig yn cael eu derbyn ond yn wir yn cael eu dathlu.

Rydym yn falch o’r cynnydd rydym wedi’i wneud hyd yma ac yn edrych ymlaen yn fawr at y daith sydd o’n blaenau. Diolch DARPL!

Bethan Jenkins

Dirpwy Bennaeth

Ysgol Glan Morfa

Rhannu cynnwys