Cyfres Arweinyddiaeth Uwch DARPL Carfan (5) Grŵp ALl Abertawe

Mae cymryd rhan yng Nghyfres Arweinyddiaeth Wrth-Hiliol DARPL wedi bod yn heriol ac yn drawsnewidiol. Fel Ymgynghorydd Dysgwyr Amlieithog, mae fy hunaniaeth broffesiynol bob amser wedi’i wreiddio mewn egwyddorion cynhwysiant, tosturi a thegwch. Roeddwn i’n credu bod gen i ddealltwriaeth gadarn o’r hyn yr oedd yn ei olygu i gefnogi disgyblion o gefndiroedd ieithyddol a diwylliannol amrywiol. Ond wrth i’r rhaglen ddatblygu, sylweddolais fod gwrth-hiliaeth a dad-drefedigaethu yn gofyn am lawer mwy na bwriadau da neu ymrwymiadau arwynebol. Mae’n gofyn am archwilio’n feirniadol y systemau rydyn ni’n gweithio ynddyn nhw, holi ein rhagdybiaethau ein hunain, ac ymrwymo i’r math o hunan-fyfyrio parhaus, anghyfforddus weithiau, sy’n arwain at newid ystyrlon.

Gweld y System yn Gliriach

Daeth un o’r newidiadau cynnar mwyaf arwyddocaol o gydnabod hiliaeth nid fel cyfres o ddigwyddiadau ynysig, ond fel grym strwythurol wedi’i blethu i wead addysg. Trwy astudiaethau achos, portreadau hanes bywyd o brofiad byw a phroffesiynol, cyd-destun hanesyddol a thasgau myfyriol, dechreuais weld yn gliriach sut y gall annhegwch gael ei ymgorffori mewn prosesau yr ydym yn aml yn eu cymryd yn ganiataol – fframweithiau asesu, polisïau ymddygiad, arferion diogelu, a diwylliant ysgol trosfwaol. Mae llawer o ysgolion yn ystyried eu hunain yn “gynhwysol”, ond fe wnaeth y cwrs fy helpu i ddeall nad yw cynhwysiant, er ei fod yn bwysig, yr un peth â gwrth-hiliaeth. Mae gwrth-hiliaeth yn gofyn i ni edrych yn feirniadol ar bwy sy’n ganolog yn ein systemau, profiadau pwy sy’n siapio penderfyniadau, a lleisiau pwy sy’n cael eu hymyleiddio neu eu tawelu’n anfwriadol.

Gwnaeth yr ymwybyddiaeth hon fy ngorfodi i wynebu gwirionedd anodd hefyd: nid yw niwed yn dibynnu ar fwriad. Gall hyd yn oed addysgwyr sydd â bwriadau da barhau â chanlyniadau annheg heb sylweddoli hynny. Penderfyniad a wneir yn gyflym, ystrydeb heb ei herio, dyfarniad diogelu wedi’i ddylanwadu gan ragfarn ddiarwybod – gall y rhain i gyd gael canlyniadau gwirioneddol i ymdeimlad plentyn o ddiogelwch, hunaniaeth a pherthyn. Gan weithio mewn cyd-destunau amlieithog, rwy’n cefnogi plant sydd eisoes yn llywio tirweddau cymdeithasol ac ieithyddol cymhleth. Mae deall y rhyngweithio rhwng hil, iaith, diwylliant a phŵer wedi fy ngwthio i fyfyrio’n ddyfnach ar effaith fy ngweithredoedd a fy rhagdybiaethau fy hun.

Edrych yn Fewnol: Y Gwaith Personol

Roedd archwilio fy hunaniaeth hiliol, braint, a mannau dall fy hun ymysg yr agweddau mwyaf anghyfforddus ond trawsnewidiol ar y rhaglen. Gwnaeth y pwyslais ar ‘gofodau dewr’ fy annog i eistedd yn anghysurus yn hytrach na’i osgoi. Cawsom ein hysgogi i fyfyrio ar bryd y daethom yn ymwybodol o hil, sut y dylanwadodd ystrydebau ar ein meddwl cynnar, a sut mae ein hunaniaethau yn llywio’r ffordd rydyn ni’n arwain. Roedd yr ymarferion hyn yn gofyn am onestrwydd, dewrder a bregusrwydd – rhinweddau sy’n hanfodol mewn arweinyddiaeth wrth-hiliol ond sy’n aml yn teimlo’n frawychus i’w hymgorffori.

Yn hollbwysig, sylweddolais nad yw gwrth-hiliaeth yn gyfres o strategaethau proffesiynol i’w mabwysiadu yn unig; mae’n rhaid iddo siapio pwy ydw i a sut rwy’n ymgysylltu ag eraill. Heb y gwaith mewnol hwn, mae fy ngweithredoedd allanol mewn perygl o fod yn ddim mwy na symbol. O ran fy arweinyddiaeth fy hun, mae hyn yn golygu parhau i sylwi ar amddiffyniad, cwestiynu ymatebion cychwynnol, a symud y tu hwnt i’r ofn o’i gael ei anghywir. Mae’n hawdd i’r ofn hwnnw ddod yn rhwystr i weithredu, ond trwy’r rhaglen dysgais mai ymdrechu am bwrpas, nid perffeithrwydd, yw’r meddylfryd sy’n gyrru newid mewn gwirionedd.

Hiliaeth fel Mater Diogelu

Un o’r mewnwelediadau a ddylanwadodd fwyaf ar fy ymarfer oedd deall hiliaeth trwy lens diogelu. Mae’r straeon y gwnaethom eu harchwilio – plant yn cael eu camddeall, eu trin yn oedolion, neu wrthod eu hurddas – yn tynnu sylw at y niwed emosiynol, seicolegol, cymdeithasol ac academaidd y mae profiadau hiliol yn ei achosi. Mae hyn yn ail-fframio fy meddwl yn llwyr: nid yw hiliaeth yn anghytundeb rhyngbersonol nac yn sylw wedi’i gamddeall; mae’n fygythiad i les, diogelwch a chanlyniadau hirdymor plant.

Mae’r persbectif hwn eisoes wedi ail-lunio sut rwy’n mynd ati i ymgynghori mewn ysgolion. Mae cefnogi dysgwyr amlieithog yn aml yn golygu eiriol dros blant y gall eu profiadau fynd heb eu gweld neu gael eu camddeall. O hyn ymlaen byddaf yn gofyn cwestiynau mwy dewr, mwy archwiliol am realiti byw plant, sut mae digwyddiadau hiliol yn cael eu hymchwilio, a sut mae dysgu yn cael ei gefnogi ar ôl i niwed ddigwydd. Mae’r dull diogelu hwn yn cryfhau fy ngallu i hyrwyddo hawliau ac urddas disgyblion a allai fod yn arbennig o agored i niwed oherwydd hiliaeth a rhwystrau iaith.

Arweinyddiaeth a Phŵer

Eglurodd sesiynau yn archwilio cysyniadau fel tegwch a phŵer fy nealltwriaeth o degwch a’i fod yn ymwneud â llawer mwy na chyfle cyfartal sy’n cyfateb i degwch. Mae’n mynnu ein bod yn cydnabod ac yn mynd i’r afael â gwahanol fannau cychwyn, rhwystrau a phrofiadau byw. Gall penderfyniadau arweinyddiaeth – o ddatblygu cwricwlwm i ymgysylltu â theuluoedd – atgyfnerthu gwahaniaethau yn ddiarwybod os nad ydynt wedi’u gwreiddio mewn dadansoddiad gwrth-hiliol.

Yn fy rôl i, mae’r ddealltwriaeth hon yn hanfodol. Mae teuluoedd amlieithog yn aml yn llywio systemau anghyfarwydd nad ydynt efallai yn cydnabod eu cryfderau neu eu cyfalaf diwylliannol yn llawn. Mae deall y ddeinameg pŵer yn fy ngalluogi i gefnogi ysgolion yn well i wneud penderfyniadau sy’n tarfu’n weithredol ar annhegwch yn hytrach na’i barhau yn anfwriadol.

Rheoli Heriau Emosiynol yn ystod Newid

Thema bwerus arall oedd y llafur emosiynol y mae unigolion yn ei gario – yn aml disgyblion, rhieni, a staff o liw – sy’n rhannu eu profiadau o hiliaeth dro ar ôl tro. Mae’r blinder o deimlo heb ei glywed neu ei leihau i ddim yn real ac yn cael ei deimlo’n ddwfn. Fe wnaeth hyn fy ngwthio i ailystyried sut rydyn ni’n casglu llais y disgybl. Yn rhy aml rydyn ni’n ceisio mewnbwn ond yna’n anymwybodol yn llywio sgyrsiau i ffwrdd o anghysur i amddiffyn teimladau oedolion. Mae gwrth-hiliaeth yn gofyn ein bod yn gwrthsefyll yr ysgogiad hwn, yn ymarfer gwrando dwfn, ac yn osgoi rhoi ein hunain yn ôl yn y canol pan fydd trafodaethau yn dod yn heriol.

Mae’r dysgu hwn eisoes wedi dylanwadu ar fy ngwaith gydag ysgolion, gan fy atgoffa i greu lle ar gyfer lleisiau sy’n rhy aml yn cael eu tawelu – yn enwedig rhai dysgwyr amlieithog nad oes ganddyn nhw efallai yr hyder ieithyddol neu’r diogelwch i fynegi eu profiadau yn agored.

Pwrpas Dros Berffeithrwydd: Cymhwyso Dysgu i Fy Rôl

Mae’r nodyn atgoffa y dylai pwrpas, nid perffeithrwydd, arwain ymarfer wrth-hiliol a dad-drefedigaethu mewn diwylliant a chwricwla ysgolion wedi bod yn rhyddhad. Mae’n caniatáu i fi weithredu’n ddewr, gwneud camgymeriadau gyda gostyngeiddrwydd, a pharhau i fod yn atebol i ddysgu a gwella’n barhaus. O ran fy rôl i, mae hyn yn golygu:

• herio’n weithredol anghydraddoldebau hiliol o fewn systemau ysgolion,
• gofyn cwestiynau mwy dewr, mwy myfyriol yn ystod ymgynghoriadau,
• helpu staff i ddeall y gwahaniaeth rhwng gwaith amrywiaeth ac arferion gwrth-hiliol,
• atseinio lleisiau ymylol
• parhau i fod wedi ymrwymo i ddysgu personol a phroffesiynol parhaus drwy DARPL
• Rhaeadru ac eiriol cyfleoedd ac adnoddau DARPL i gymheiriaid yn ein sefydliad dysgu ac yn ehangach.

Casgliad

Mae Cyfres Arweinyddiaeth Uwch DARPL wedi ail-lunio sut rwy’n ystyried fy ngwaith, fy arweinyddiaeth, a fy hun. Nid yw gwrth-hiliaeth yn gyrchfan ond yn arfer parhaus – un sy’n gofyn am ddewrder, gostyngeiddrwydd a gobaith. Wrth i mi symud ymlaen, rwy’n parhau i fod wedi ymrwymo i weithredu gyda phwrpas, myfyrio’n ddwfn, a chyfrannu at newid ystyrlon ym mhob man.

Mewn cyd-destunau amlieithog, mae plant yn llywio tirweddau cymdeithasol ac ieithyddol cymhleth. Mae myfyrio’n ddyfnach ar y rhyngweithio rhwng hil, iaith, diwylliant a phŵer wedi atgyfnerthu fy ymwybyddiaeth o effaith fy ngweithredoedd a fy rhagdybiaethau.